📍 Bối cảnh chung
Trong những năm gần đây, vùng Buôn Ma Thuột — trung tâm cà phê của Việt Nam — chứng kiến nhiều thay đổi trong sản xuất cà phê khi nông dân bắt đầu trồng mới, mở rộng diện tích và tìm cách nâng cao năng suất cũng như chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu thị trường trong nước và quốc tế.
Tuy nhiên, quá trình này không hề dễ dàng. Dưới đây là một số khó khăn chính mà bà con nông dân đang phải đối mặt:
🌦️ 1. Biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan
- Thời tiết không ổn định với mưa lớn, lũ lụt, hạn hán xen kẽ gây khó khăn trong quá trình trồng, thu hoạch và xử lý sau thu hoạch. Ở Dak Lak và các tỉnh Tây Nguyên, mưa lớn kéo dài gây ngập úng vườn cà phê, khiến cà phê chín không được thu hoạch đúng thời điểm, khó phơi khô – bước cần thiết để đảm bảo chất lượng hạt cà phê xanh.
- Hạn hán và nắng nóng kéo dài làm cho cây khó ra hoa, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng trong niên vụ mới, đặc biệt với những cây trồng mới chưa thích ứng được với điều kiện khí hậu khắc nghiệt.
📉 2. Biến động giá cả và rủi ro thị trường
- Giá cà phê toàn cầu trải qua nhiều biến động mạnh, khiến nông dân khó dự đoán thu nhập khi trồng mới. Đã có những thời điểm giá giảm mạnh sau giai đoạn tăng cao khiến người trồng cà phê phải chật vật cân đối chi phí đầu tư.
- Rủi ro từ các thị trường xuất khẩu lớn cũng tác động trực tiếp đến giá bán, ảnh hưởng đến quyết định trồng mới và tái đầu tư của bà con.
🧑🌾 3. Tuân thủ tiêu chuẩn xuất khẩu và truy xuất nguồn gốc
- Các quy định mới như Luật chống phá rừng của EU (EUDR) yêu cầu cà phê xuất khẩu vào châu Âu phải chứng minh không gây phá rừng sau một mốc thời gian nhất định. Điều này đặt thách thức với các hộ nông dân nhỏ lẻ khi phải thực hiện truy xuất nguồn gốc và kiểm soát đất trồng theo tiêu chuẩn quốc tế – vốn cần chi phí, kiến thức và hệ thống kỹ thuật cao.
- Hệ thống truy xuất nguồn gốc còn mới mẻ đối với nhiều nông dân truyền thống, gây khó khăn trong việc chứng minh sản phẩm đủ chuẩn để xuất khẩu.
🔧 4. Hạn chế về cơ sở hạ tầng và kỹ thuật sản xuất
- Việc xây dựng hệ thống phơi, bảo quản hiện đại cho cà phê mới trồng còn hạn chế, nhiều nông dân vẫn phải phơi cà phê theo cách truyền thống, chịu rủi ro ảnh hưởng bởi thời tiết và chất lượng sản phẩm.
- Tri thức về hệ thống tưới tiêu hiện đại và quản lý đất trồng cho cây cà phê mới cũng là rào cản với nhiều hộ nông dân nhỏ quy mô.
🤝 5. Phân mảnh đất canh tác và khả năng tiếp cận vốn
- Phần lớn nông dân ở Tây Nguyên canh tác nhỏ lẻ với diện tích ít, rời rạc; điều này làm cho việc đầu tư lớn cho cây cà phê mới — từ giống, tưới tiêu, tới truy xuất nguồn gốc — trở nên “nặng gánh” vì khó tiếp cận vốn và thiết bị hiện đại.
- Việc phụ thuộc vào trung gian trong mua bán vật tư, phân bón và tiếp cận thị trường khiến nhiều hộ không chủ động được đầu ra và giá bán.
📌 Kết luận
Dù cây cà phê vẫn giữ vị trí trung tâm trong kinh tế nông nghiệp của Buôn Ma Thuột, quá trình trồng mới cây cà phê trong giai đoạn 2025–2026 gặp không ít thử thách từ khí hậu, thị trường, tiêu chuẩn xuất khẩu đến hạ tầng kỹ thuật. Để vượt qua những khó khăn này, ngoài nỗ lực của bà con nông dân, cần có sự hỗ trợ nhiều hơn từ chính sách, công nghệ và liên kết chuỗi giá trị trên phạm vi rộng hơn.
